Дунейпсо Адыгэ Хасэм 2003 гъэм къищта унафэм ипкъ иткIэ, илъэс къэс гъатхэпэм и 14-м а махуэр щагъэлъапIэ ди республикэм. Адыгэ щыпсэу ди къуэш хэгъуэгухэр къапщтэмэ, абыхэм я Хабзэубзыху ор-ган нэхъыщхьэхэм къащта унафэкIэ, Адыгэ Республикэм — 2000 гъэ лъандэрэ, Къэрэшей-Шэрджэсым 2005 гъэ лъандэрэ яIэт адыгэбзэм и махуэр.

Дэтхэнэ лъэпкъым дежкIи мыхьэнэшхуэ иIэщ езым и тхыбзэ иIэжыным, и анэдэлъхубзэкIэ псэлъэным, Iуэху иризэрихьэу дунейм тетыным. ЦIыхур къызэригъэщIрэ жьэрыIуатэбзэ щыIэми, абы Iурылъ и анэдэлъхубзэр тхыгъэкIэ къигъэлъэгъуэн щыщIидза лъэхъэнэхэр лъэпкъхэм я дежкIэ зэмыщхьщ. Апхуэдэ Iэмал адыгэхэм диIэ зэрыхъурэ илъэси 165-м нэблэгъащ.

Тхыдэ дэфтэрхэм къызэрыхэщыжымкIэ, 1853 гъэм гъатхэпэм и 14-м дунейм къытехьауэ щытащ лъэпкъ щIэныгъэлI Бырсей Умар и къалэмыпэм къыпыкIа, адыгэбзэкIэ тха япэ тхылъыр — «Адыгэбзэ псалъалъэр». Абы лъандэрэ адыгэ лъэпкъым тхыбзэ диIэ хъуауэ къалъытэ щIэныгъэлIхэм.

Зи щхьэ пщIэ хуэзыщIыжу дунейм тет дэтхэнэ лъэпкъри хущIэкъун хуейщ и анэдэлъхубзэм и дахагъыр, къабзагъыр, абы и зэфIэкIыр зэригъэлъэгъуэным, ар зэрихъумэным. Апхуэдэхэм, шэч хэмылъу, дащыщщ адыгэхэр. Абы къыхэкIыуи бзэр егъэфIэкIуэным, къэкIуэну щIэблэхэм яхуэхъумэным пыщIа Iуэхугъуэ псори лъэпкъым и цIыху дэтхэнэми ди зэхуэдэ къалэнщ: унафэщIхэми, адэ-анэхэми, егъэджакIуэхэми, бзэм елэжьхэми, тхакIуэхэми, газетым, радиом, телевиденэм я лэжьакIуэхэми. Адыгэбзэр мыкIуэды-жыным, зегъэужьыным псори дыхуэлэжьапхъэщ, ди республикэм, къэралым, дуней псом абыкIэ щызекIуэ хабзэхэр тегъэщIапIэ тщIыуэ.

 

В